Afvallen na een baarmoederverwijdering: wat helpt
Afvallen na baarmoederverwijdering
Je bent je baarmoeder kwijt, je bent hersteld, en ergens in de maanden daarna merk je dat je broek strakker zit. Terwijl je niet anders eet dan voorheen.
Het komt vaker voor dan je denkt en ik hoor dan ook van vrouwen die bij mij komen dat ze dan te horen hebben gekregen dat een baarmoederverwijdering niets met gewicht te maken heeft. Dat klopt maar half, en in dit artikel leg ik uit waar het wél mee te maken heeft en wat je eraan kunt doen.
Inhoudsopgave
Kom je er echt van aan na baarmoeder verwijderen?
Een baarmoederverwijdering, in medische termen een hysterectomie, veroorzaakt niet rechtstreeks gewichtstoename. Er wordt geen orgaan weggehaald dat je vetverbranding aanstuurt.
Maar er is wel degelijk een verband. Onderzoek laat zien dat vrouwen in de perimenopauze die een hysterectomie ondergingen zonder dat beide eierstokken werden verwijderd, meer risico liepen om aan te komen dan vrouwen die geen operatie hadden gehad.
Dus nee, je verbeeldt het je niet. En nee, het ligt niet aan de operatie zelf. Het zit in wat er daarna gebeurt, en dat is precies waar je iets aan kunt veranderen.
Wat er in je lichaam verandert
Er spelen een paar dingen tegelijk, en juist die combinatie maakt het lastig.
Je eierstokken kunnen minder gaan werken
Zijn je eierstokken meegenomen, dan kom je meteen in de overgang. Dat weet je dan meestal ook.
Maar ook als ze zijn blijven zitten, gaan ze bij een deel van de vrouwen eerder minder goed werken. De bloedtoevoer naar de eierstokken kan door de operatie afnemen, en dat kan hun functie beïnvloeden. Je oestrogeen daalt dan eerder dan je op grond van je leeftijd zou verwachten.
Minder oestrogeen betekent dat je lichaam vet anders gaat verdelen. Waar het eerst vooral naar je heupen en bovenbenen ging, verschuift het naar je buik. Veel vrouwen merken dat hun taille verdwijnt terwijl hun gewicht nauwelijks verandert.
Je bent weken tot maanden minder actief
Na een hysterectomie heb je hersteltijd nodig, en dat is niet niks. Afhankelijk van de operatie en van jou persoonlijk gaat het om weken tot maanden waarin je het rustig aan moet doen. Zwaar tillen mag een tijd lang niet.
Dat is medisch gezien terecht en je moet je er ook aan houden. Maar het heeft een gevolg dat zelden wordt benoemd: in die periode verlies je spiermassa. En dat is precies wat je gewichtsprobleem later veroorzaakt, want spierweefsel is wat je rustverbranding op peil houdt.
Pijn, slecht slapen en stress
Een operatie is een ingrijpende gebeurtenis, ook als je blij bent dat je van de klachten af bent. Pijn en ongemak verstoren je slaap, en slecht slapen verhoogt je cortisol. Verhoogd cortisol bevordert vetopslag rond je buik en verstoort je hongerhormonen, waardoor je meer trek hebt in precies de dingen die je niet zoekt.
Hoe je je slaap weer op orde krijgt beschrijf ik in mijn artikel over je slaapkwaliteit verbeteren.
Waarom je in een vervroegde overgang kunt komen
Dit is het stuk dat vaak wordt overgeslagen, en het verklaart voor veel vrouwen wat er aan de hand is.
Als je eierstokken zijn meegenomen, kom je direct in de overgang, ongeacht je leeftijd. Ben je pas veertig, dan is dat een flinke verandering die je normaal gesproken tien jaar later zou hebben meegemaakt.
En ook als ze zijn blijven zitten, kan je overgang eerder beginnen dan verwacht. Je menstrueert niet meer, dus het signaal waaraan je normaal zou merken dat er iets verandert, is weg. Daardoor duurt het vaak lang voordat vrouwen doorhebben dat ze in een overgangsfase zitten.
Herken je dat, lees dan ook mijn artikel over afvallen in de overgang. Daarin ga ik dieper in op wat er hormonaal gebeurt en waarom de aanpak die vroeger werkte, nu niet meer werkt.
Waarom het herstel je later parten speelt
Even terug naar dat spierverlies tijdens je herstel, want daar zit de kern van het probleem.
Spierweefsel is metabool actief. Hoe meer je ervan hebt, hoe meer calorieën je in rust verbrandt. Lig je weken tot maanden op de bank, dan verlies je spiermassa en zakt je rustverbranding mee. Eet je daarna weer zoals je altijd at, dan zit je ineens in een overschot zonder dat je iets veranderd hebt.
En dan komt de reactie die de meeste vrouwen geven: minder eten. Wat het probleem verergert, want in een stevig calorietekort breekt je lichaam nóg meer spierweefsel af, zeker als je te weinig eiwit binnenkrijgt en niet traint. Je verliest gewicht, maar een deel daarvan is spier. Je verbranding zakt verder. En zodra je weer normaal eet, kom je sneller aan dan voorheen.
Dat mechanisme heb ik uitgebreider beschreven in waarom je na een dieet weer aankomt.
Wat wel werkt
De aanpak die je nodig hebt richt zich op het herstellen van wat je tijdens je herstelperiode bent kwijtgeraakt.
Krachttraining, zodra je arts groen licht geeft
Dit is verreweg het belangrijkste, en het is precies wat je in de meeste artikelen over dit onderwerp niet leest. Die adviseren wandelen, zwemmen of yoga. Prima activiteiten, maar geen ervan bouwt de spiermassa terug die je bent verloren.
Begin hier niet aan op eigen houtje. Na een hysterectomie gelden er tiloverschrijdende beperkingen, meestal zes weken en soms langer, afhankelijk van het type operatie. Bij een operatie via de vagina of buik ligt dat anders dan bij een kijkoperatie. Vraag je gynaecoloog of huisarts wanneer je weer mag tillen en waar je op moet letten. Er is ook reden om voorzichtig te zijn met je bekkenbodem, en een bekkenfysiotherapeut kan daar goed bij helpen.
Maar zodra je groen licht hebt: bouw rustig op met krachttraining. Twee tot drie keer per week, met gewichten die daadwerkelijk uitdagend zijn. Dat is wat je spiermassa terugbrengt en je verbranding op peil krijgt. Waarom dat werkt lees je in krachttraining en afvallen, en als je nog nooit met gewichten hebt getraind is krachttraining voor vrouwen een goed startpunt.
Er is nog een tweede reden. Ben je door de operatie in een vervroegde overgang gekomen, dan daalt je botdichtheid eerder dan normaal. Krachttraining zet je botten onder belasting en is een van de weinige dingen die daar echt iets tegen doen.
Meer eiwit dan je gewend was
Om spiermassa terug te bouwen heb je bouwstenen nodig. In de praktijk komt vrijwel iedereen die bij mij begint eiwit tekort, en dat geldt extra na een periode van herstel.
Verdeel het over de dag in plaats van alles bij het avondeten. Je lichaam kan maar een beperkte hoeveelheid per keer benutten voor spieropbouw.
Een tekort dat je spieren spaart
Wil je afvallen, dan heb je een calorietekort nodig. Daar valt niet omheen te draaien. Maar het moet bescheiden zijn, zodat je lichaam vet aanspreekt in plaats van spierweefsel. Langzamer, maar je houdt over wat je wilt houden. Hoe dat werkt beschrijf ik in afvallen en spieren opbouwen tegelijk.
Slaap en stress serieus nemen
Ik weet dat dit het minst bevredigende advies is, want je kunt niet besluiten om beter te slapen. Maar als je slaap structureel slecht is, werkt de rest maar half. En omdat je darmen meesturen in hoe je hormonen en je hongergevoel zich gedragen, speelt ook dat vaker mee dan mensen denken. Daarover schreef ik in darmgezondheid en afvallen.
Wat ik je afraad
Crashdiëten. Je hebt al spiermassa verloren tijdens je herstel. Een streng dieet haalt daar nog een laag vanaf en maakt je situatie op termijn slechter.
Alleen cardio. Wandelen en zwemmen zijn prima om weer op gang te komen, en in de eerste periode na je operatie is het vaak het enige wat mag. Maar als je het daarbij laat, bouw je de spiermassa niet terug die het probleem veroorzaakte.
Op de weegschaal blijven staren. Als je krachttraining doet en vet verliest, kan je gewicht nauwelijks bewegen terwijl je lichaam wél verandert. Meet met een centimeter en maak foto’s. Dat is precies het punt waarop de meeste vrouwen afhaken omdat ze denken dat het niet werkt.
Wanneer je naar je huisarts gaat
Ga langs bij de huisarts als je klachten hebt die passen bij de overgang, zoals opvliegers, nachtelijk zweten of stemmingswisselingen, want dan is het goed om te weten hoe je eierstokken het doen. Ook als je gewicht zich raar gedraagt zonder duidelijke aanleiding is het verstandig je schildklier te laten controleren, want een traag werkende schildklier geeft klachten die veel op overgangsklachten lijken.
Kun je wel wat hulp gebruiken?
Loop je hiertegenaan en wil je dat iemand met je meekijkt? Ik bouw je voedings- en trainingsplan rond waar jij nu staat, en houd rekening met wat je na je operatie wel en niet mag. Bekijk mijn coachingpakketten of stuur me een bericht als je eerst een vraag hebt.
Mirjam, NOEX Fitness
Veel gestelde vragen afvallen baarmoederverwijdering
Kom je aan van een baarmoederverwijdering? Niet rechtstreeks: er wordt geen orgaan weggehaald dat je vetverbranding aanstuurt. Maar onderzoek laat wel zien dat vrouwen in de perimenopauze die een hysterectomie ondergingen meer risico liepen om aan te komen. Dat komt door wat er ná de operatie gebeurt: je verliest spiermassa tijdens je herstelperiode, je eierstokken kunnen eerder minder gaan werken, en je slaapt vaak slechter.
Kan ik na een baarmoederverwijdering nog afvallen? Ja. Wel vraagt het een andere aanpak dan voorheen, omdat je waarschijnlijk spiermassa hebt verloren tijdens je herstel. Krachttraining om die spiermassa terug te bouwen, voldoende eiwit en een bescheiden calorietekort werken beter dan minder eten en meer cardio.
Wanneer mag ik weer krachttraining doen na een hysterectomie? Dat hangt af van het type operatie en van jouw herstel. Meestal gelden er tilbeperkingen van zes weken of langer. Vraag je gynaecoloog of huisarts wanneer je weer mag tillen en waar je op moet letten. Een bekkenfysiotherapeut kan je helpen met de opbouw, zeker rond je bekkenbodem. Begin hier niet op eigen houtje aan.
Kom ik in de overgang door een baarmoederverwijdering? Zijn je eierstokken meegenomen, dan kom je direct in de overgang, ongeacht je leeftijd. Zijn ze blijven zitten, dan kan je overgang alsnog eerder beginnen dan verwacht, doordat de bloedtoevoer naar je eierstokken kan zijn afgenomen. Omdat je niet meer menstrueert, mis je het signaal waaraan je dat normaal zou merken.
Waarom kom ik aan terwijl ik hetzelfde eet? Tijdens je herstelperiode ben je weken tot maanden minder actief geweest en heb je spiermassa verloren. Spierweefsel bepaalt een groot deel van je rustverbranding, dus die is gedaald. Eet je daarna weer zoals je gewend was, dan zit je in een overschot zonder dat je iets veranderd hebt.
Moet ik minder gaan eten om af te vallen na de operatie? Fors minder eten is meestal de verkeerde reactie. Je hebt al spiermassa verloren, en in een stevig calorietekort breek je er nog meer af. Je verbranding zakt verder en zodra je weer normaal eet kom je sneller aan dan voorheen. Een bescheiden tekort met voldoende eiwit en krachttraining werkt beter.
Helpt hormoontherapie bij afvallen na een hysterectomie? Hormoontherapie kan overgangsklachten verminderen, maar het is geen afslankmiddel. Of het iets voor jou is, is een gesprek met je huisarts of gynaecoloog, niet met een coach. Ik geef daar bewust geen advies over.
Waarom beweegt mijn weegschaal niet terwijl mijn kleding ruimer zit? Doordat je tegelijk vet verliest en spiermassa opbouwt. Spierweefsel is compacter dan vetweefsel, dus je kunt slanker worden zonder lichter te worden. Meet met een centimeter en maak foto’s in plaats van alleen te wegen.
