Kan oestrogeendominantie met een bloedtest worden vastgesteld?

Het is geen officiële diagnose met één vaste test. Hormoonwaarden schommelen sterk gedurende de cyclus, dus een bloedtest heeft alleen waarde met de juiste context en op het juiste moment, te bespreken met de huisarts.

Oestrogeendominantie: signalen en wat je eraan doet

Q: Wat veroorzaakt oestrogeendominantie?

De belangrijkste oorzaken zijn een tekort aan progesteron, chronische stress, het stoppen of starten van hormonale anticonceptie, en blootstelling aan hormoonverstorende stoffen.

Q: Helpt krachttraining bij oestrogeendominantie?

Ja. Minder vetweefsel betekent minder aromatase-activiteit en dus minder extra oestrogeenproductie, wat krachttraining een directe interventie maakt in plaats van alleen een algemeen advies.

Hevige of onregelmatige menstruaties, gevoelige, gezwollen borsten, stemmingswisselingen die niet bij je karakter passen. Dat kan wijzen op oestrogeendominantie, een disbalans die vaker voorkomt dan je zou denken en die niet per se betekent dat je te veel oestrogeen hebt.

In dit artikel leg ik uit wat oestrogeendominantie precies is, wat de signalen zijn, en vooral, wat je eraan kunt doen. Inclusief een factor die in bijna geen enkel ander artikel over dit onderwerp naar voren komt. Lees snel verder!

Wat is oestrogeendominantie?

De naam is een beetje misleidend want oestrogeendominantie betekent niet automatisch dat je oestrogeenspiegel absoluut te hoog is, als in ‘dominant’. Het gaat om de verhouding tussen oestrogeen en progesteron. Is je progesteron relatief laag ten opzichte van je oestrogeen, dan krijgt oestrogeen de overhand, ook als je oestrogeenwaarde op zichzelf binnen een normale range valt.

Dat onderscheid is belangrijk, want het verklaart waarom dit ook kan optreden bij vrouwen waarbij hun oestrogeen niet piekt, omdat hun progesteron is gedaald. Ik schreef hier uitgebreider over in mijn artikel over progesteron tekort, waarin dit mechanisme vanuit de andere kant wordt belicht.

Wat zijn de signalen van oestrogeendominantie?

De signalen van oestrogeendominantie overlappen met veel andere hormonale klachten, wat het lastig maakt om te herkennen dat het specifiek hiermee te maken heeft zonder verder te kijken.

Wat vaak voorkomt: hevige, langdurige of onregelmatige menstruaties, gevoelige of gezwollen borsten, een opgeblazen gevoel en vochtretentie, stemmingswisselingen en prikkelbaarheid, hoofdpijn rond je cyclus, en een verminderd libido. Ook gewichtstoename, met name rond je heupen en billen, en dunner wordend haar komen voor.

Bij mannen komt dit minder vaak ter sprake, maar het bestaat wel: een teveel aan oestrogeen ten opzichte van testosteron kan bij mannen leiden tot meer buikvet, vermoeidheid en een lager libido.

De rol van lichaamsvet

Dit is de factor die in vrijwel geen enkel ander artikel over dit onderwerp wordt behandeld, en het is precies waar training het verschil kan maken.

Vetweefsel is niet alleen een opslagplaats voor energie. Het is ook hormonaal actief: het bevat een enzym dat aromatase heet, dat androgenen (waaronder testosteron) omzet in oestrogeen. Onderzoek specifiek bij vrouwen laat zien dat deze aromatase-activiteit in vetweefsel toeneemt naarmate er meer buikvet aanwezig is. Hoe meer vetweefsel je hebt, hoe actiever dit proces, en hoe meer extra oestrogeen je lichaam op deze manier aanmaakt, los van wat je eierstokken produceren.

Dat betekent dat overgewicht niet alleen een risicofactor is omdat het “ongezond” klinkt, maar via een concreet, aanwijsbaar mechanisme direct bijdraagt aan een verschoven oestrogeen-progesteron-balans. Het verklaart ook waarom afvallen en spiermassa opbouwen bij sommige vrouwen met deze klachten al op zichzelf verlichting geeft, los van enig ander ingrijpen.

Wat veroorzaakt oestrogeendominantie bij vrouwen?

Een tekort aan progesteron. Dit is de meest voorkomende. Vindt er geen eisprong plaats, bijvoorbeeld in de aanloop naar de overgang of bij PCOS, dan maakt je lichaam die cyclus geen progesteron aan via het corpus luteum, terwijl je oestrogeenproductie wel doorgaat. Het evenwicht schuift dan vanzelf richting oestrogeen.

Chronische stress. Verhoogd cortisol kan via je hersenen de aansturing van je eierstokken onderdrukken, wat je progesteronproductie drukt. Bij een gelijkblijvend oestrogeenniveau verschuift de verhouding dan alsnog richting oestrogeendominantie.

Hormonale anticonceptie stoppen of starten. Na het stoppen met de pil moet je lichaam een eigen cyclus met een progesteronfase opbouwen, en dat kost tijd. In die overgangsperiode kan tijdelijk een disbalans ontstaan. Meer hierover in val je af als je stopt met de pil.

Blootstelling aan hormoonverstorende stoffen. Bepaalde stoffen in plastic en verzorgingsproducten kunnen zich in je lichaam gedragen als een soort zwak oestrogeen. Ik heb dit uitgewerkt in mijn artikel over hormoonverstorende stoffen.

Oestrogeendominantie bij mannen

Bij mannen werkt dit net iets anders. Progesteron speelt bij mannen nauwelijks een rol, dus daar gaat het niet om de verhouding oestrogeen-progesteron zoals bij vrouwen, maar om de verhouding oestrogeen ten opzichte van testosteron. Hetzelfde aromatase-mechanisme dat hierboven beschreven staat, geldt voor mannen net zo goed: hoe meer vetweefsel, hoe actiever het enzym testosteron omzet in oestrogeen. Bij overgewicht kan dit een merkbaar effect hebben, met een dalend testosteron en een stijgend oestrogeenniveau tot gevolg.

De signalen bij mannen overlappen deels met wat vrouwen ervaren: meer buikvet, vermoeidheid, een lager libido, en soms gevoeligere borstklieren. Ook hier is krachttraining, via hetzelfde mechanisme van minder vetweefsel en dus minder aromatase-activiteit, een directe, aanwijsbare interventie, niet alleen een algemeen advies.

Wat wel helpt

Krachttraining. Door de link met vetweefsel en aromatase grijpt krachttraining hier rechtstreeks op het mechanisme aan, in plaats van dat het alleen een algemeen gezondheidsadvies is. Minder vetweefsel betekent minder aromatase-activiteit en dus minder extra oestrogeenproductie langs deze route. Waarom krachttraining hierbij zo effectief is, lees je in mijn artikel over krachttraining en afvallen.

Beheers je stress. Omdat chronische stress via cortisol je progesteronaanmaak kan drukken, is het aanpakken van aanhoudende stress een directe manier om de balans richting progesteron te laten verschuiven. Meer hierover in waarom stress je afvallen tegenwerkt.

Beperk alcohol. Je lever is verantwoordelijk voor de afbraak van overtollig oestrogeen. Alcohol verwerken krijgt in je lever voorrang boven het afbreken van hormonen, waardoor overmatig alcoholgebruik de afbraak van oestrogeen kan vertragen.

Kies voor voldoende vezels. Vezels ondersteunen de afvoer van afgebroken oestrogeen via je darmen. Zonder voldoende vezels kan een deel van dat afgebroken oestrogeen opnieuw worden opgenomen in plaats van het lichaam te verlaten.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Oestrogeendominantie is geen officiële medische diagnose met een vaste bloedtest, wat het soms lastig maakt om het hard te laten vaststellen. Herken je een combinatie van de signalen hierboven, en houden ze aan, dan is een gesprek met je huisarts de juiste eerste stap. Die kan met bloedonderzoek, rekening houdend met het juiste moment in je cyclus, andere oorzaken uitsluiten en meedenken over vervolgstappen.

Heb je hevig bloedverlies, aanhoudende pijn, of klachten die je dagelijks functioneren flink beperken, wacht daar niet mee, ga dan sowieso naar je huisarts.

Advies op maat

Wil je dat je training en voeding worden afgestemd op het herstellen van je hormonale balans? Bekijk mijn coachingpakketten of stuur me een bericht als je eerst een vraag hebt.

Mirjam, NOEX Fitness

Veelgestelde vragen oestrogeendominantie

Wat is oestrogeendominantie precies? Een disbalans waarbij oestrogeen de overhand heeft ten opzichte van progesteron. Dit hoeft niet te betekenen dat je oestrogeenwaarde absoluut te hoog is, vaak is juist een relatief te laag progesteron de oorzaak.

Wat zijn de signalen van oestrogeendominantie? Hevige of onregelmatige menstruaties, gevoelige of gezwollen borsten, een opgeblazen gevoel, stemmingswisselingen, hoofdpijn rond je cyclus, verminderd libido en gewichtstoename rond je heupen en billen.

Wat veroorzaakt oestrogeendominantie? De belangrijkste oorzaken zijn een tekort aan progesteron (bijvoorbeeld door het uitblijven van een eisprong), chronische stress, het stoppen of starten van hormonale anticonceptie, en blootstelling aan hormoonverstorende stoffen.

Wat heeft lichaamsvet te maken met oestrogeendominantie? Vetweefsel bevat het enzym aromatase, dat testosteron omzet in oestrogeen. Hoe meer vetweefsel, hoe actiever dit proces, en hoe meer extra oestrogeen je lichaam op deze manier aanmaakt, los van je eierstokken.

Komt oestrogeendominantie ook bij mannen voor? Ja, al werkt het mechanisme iets anders. Bij mannen speelt niet de verhouding tot progesteron een rol, maar de verhouding tot testosteron. Via hetzelfde aromatase-mechanisme in vetweefsel kan overgewicht bij mannen leiden tot dalend testosteron en stijgend oestrogeen, met signalen als meer buikvet, vermoeidheid en een lager libido.

Helpt krachttraining bij oestrogeendominantie? Ja, via een directe route: minder vetweefsel betekent minder aromatase-activiteit en dus minder extra oestrogeenproductie. Dat maakt krachttraining hier een aanwijsbare, niet alleen algemene, interventie.

Kan ik oestrogeendominantie met een bloedtest laten vaststellen? Het is geen officiële diagnose met één vaste test. Hormoonwaarden schommelen sterk gedurende je cyclus, dus een bloedtest heeft alleen waarde met de juiste context en op het juiste moment. Bespreek dit met je huisarts.