Afvallen na zwangerschap
Afvallen

Afvallen na de zwangerschap: een realistische aanpak

Afvallen na zwangerschap: een realistische aanpak

Je hebt net een van de grootste fysieke prestaties van je leven achter de rug, en nu wil je ook nog je lichaam terug en misschien zelfs nog beter dan wat het was. Dat is helemaal niet gek om te willen en kan ook echt behaald worden alleen de aanpak is even iets anders dan een gewoon traject, om redenen die weinig artikelen goed uitleggen.

In dit artikel bespreek ik wat er in je lichaam gebeurt na de bevalling, wat borstvoeding daadwerkelijk met je gewicht doet, en wat een verstandige, realistische aanpak is. Wil je weten hoe trainen tíjdens de zwangerschap eruitziet, dat behandel ik in mijn artikel over krachttraining tijdens je zwangerschap.

Inhoudsopgave

“Negen maanden op, negen maanden af”: wat bedoelen we hier eigenlijk mee?

Je hebt deze uitspraak vast weleens gehoord. Het gezegde verwijst naar “ontzwangeren”: het bredere herstel van je hormonen, je lichaam en je hoofd na de zwangerschap.

Ook voor dat bredere herstel is de negen-maanden-claim lastig hard te maken. Sommige specifieke zwangerschapshormonen, zoals oestrogeen en progesteron, dalen al binnen dagen na de bevalling vanaf hun extreem hoge zwangerschapsniveaus. Maar dat betekent niet dat je hormoonhuishouding als geheel dan weer op orde is. Geef je borstvoeding, dan blijft prolactine verhoogd en daalt dit pas geleidelijk over de loop van meerdere maanden, in tegenstelling tot vrouwen die geen borstvoeding geven, bij wie prolactine al binnen een week terug op het niveau van vóór de zwangerschap is. Ook je stressresponssysteem en schildklierfunctie hebben na een zwangerschap tijd nodig om te herstellen, wat per vrouw sterk kan verschillen.

Voor gewichtsverlies specifiek bestaat er geen vergelijkbare vuistregel, en dat is maar goed ook: het verschilt sterk per vrouw en per lichaam. Sommige vrouwen zijn sneller terug bij hun uitgangspunt, anderen hebben meer tijd nodig. Beide zijn dus heel normaal.

borstvoeding foto, gebruik bij artikel afvallen met borstvoeding

Wat borstvoeding wel en niet doet voor je gewicht

Geef je borstvoeding, dan verbruikt je lichaam daadwerkelijk extra energie, doorgaans zo’n 450 tot 500 kilocalorieën per dag. Maar meerdere systematische reviews concluderen dat borstvoeding op zichzelf geen betrouwbare voorspeller is van gewichtsverlies.

De verklaring: je lichaam is slimmer dan een simpele rekensom van calorieën in en calorieën uit. Bij extra energiebehoefte door het geven van melk kan je lichaam zich aanpassen door elders energie te besparen, bijvoorbeeld door je rustverbranding iets te laten dalen. Ook speelt mee dat sommige vrouwen tijdens het geven van borstvoeding juist wat vetreserves vasthouden, met name rond de heupen, als een soort biologische buffer voor de melkproductie.

Dat betekent niet dat afvallen met borstvoeding onmogelijk is. Het betekent dat je er niet vanuit moet gaan dat het vanzelf gaat puur omdat je borstvoeding geeft. En mocht het afvallen bij jou niet zo makkelijk gaan als je dacht, bij het geven van borstvoeding, dan hoop ik dat dit deels gerust stelt omdat je niets verkeerds doet of dat je lichaam stuk is want dat is echt niet zo. Het is echt per vrouw verschillend!

Waarom crashdiëten extra onverstandig is tijdens borstvoeding

Bij een gewoon traject raad ik een streng caloriebeperkt dieet al af omdat het spierverlies bevordert en bijna niet goed vol te houden is. Geef je borstvoeding, dan is er nog een reden om dit te vermijden, en die wordt in de meeste artikelen niet genoemd.

Bepaalde vetoplosbare stoffen uit je omgeving, die zich in de loop der jaren in je vetweefsel opslaan, komen bij snel en fors gewichtsverlies vrij in je bloedbaan. Bij het geven van borstvoeding kunnen deze stoffen vervolgens in de moedermelk terechtkomen, omdat moedermelk relatief vetrijk is. Dit is geen alternatieve-geneeskunde-claim: het staat beschreven in gezaghebbende vakliteratuur over lactatie, en is bevestigd door toxicologisch onderzoek. Het risico hangt samen met de snelheid en ernst van het gewichtsverlies, niet met gewoon, geleidelijk afvallen.

Dit is dus geen reden om bang te zijn van elke vorm van afvallen tijdens het geven van borstvoeding. Het is wel een concrete, wetenschappelijke reden om net als anders een gematigd tempo aan te houden in plaats van een streng dieet, met als vuistregel niet meer dan ongeveer een half kilo per week.

Wanneer je weer kunt beginnen met trainen

Dit verschilt sterk per bevalling en per lichaam, en hangt af van hoe je bent bevallen en of er complicaties waren. Je verloskundige of gynaecoloog geeft hierover het beste advies voor jouw specifieke situatie, meestal bij de nacontrole rond zes weken na de bevalling.

Wat voor de meeste vrouwen wel opgaat: begin rustig, met wandelen en lichte bekkenbodemoefeningen, voordat je weer aan intensievere krachttraining begint. Je bekkenbodem en buikspieren hebben tijd nodig om te herstellen, ook als je je fysiek al sterker voelt.

Waarom koolhydraten juist belangrijk zijn tijdens borstvoeding

Bij afvallen wordt vaak als eerste naar koolhydraten gekeken om te schrappen. Geef je borstvoeding, dan is dat juist een minder goed idee dan bij een gewoon traject.

Je lichaam gebruikt glucose uit koolhydraten om lactose te maken, de belangrijkste suiker in moedermelk en een belangrijke regulator van je melkvolume. Ga je te ver in koolhydraatbeperking, dan kan dat je melkproductie negatief beïnvloeden, deels door uitdroging (glycogeen bindt water, dus minder koolhydraten betekent ook minder vochtreserve) en deels doordat een plotselinge, forse calorieverlaging je lichaam een signaal van schaarste geeft, waardoor het minder energie naar melkproductie stuurt.

Er is ook een serieuzer risico bij een zeer streng koolhydraatarm of ketogeen dieet tijdens het geven van borstvoeding: lactatieketoacidose, een zeldzame maar ernstige aandoening waarbij je bloed te zuur wordt doordat je lichaam in hoog tempo vet verbrandt terwijl het tegelijk energie aan melkproductie moet leveren. Dit is beschreven in meerdere medische casusverslagen, en wat daaruit komt is een zeer streng koolhydraatarm dieet, vaak in combinatie met een laag totaal aantal calorieën wat kan zorgen voor nadelige effecten tijdens borstvoeding.

Een gematigde vermindering van koolhydraten binnen een verder uitgebalanceerd voedingsplan is prima. Een streng koolhydraatarm of ketogeen dieet tijdens het geven van borstvoeding raden we af.

Wat wel werkt bij afvallen na zwangerschap

Krachttraining, zodra je daarvoor groen licht hebt. Het beschermt je spiermassa, wat na een periode van minder bewegen extra belangrijk is. Bouw rustig op, met aandacht voor je bekkenbodem en je buikspieren. Begin met twee keer per week, en breid uit zodra dat goed voelt.

Een bescheiden calorietekort, geen streng dieet. Reken op een tekort van 300 tot maximaal 500 kilocalorieën per dag ten opzichte van je onderhoud, misschien zelfs minder om te beginnen. En met borstvoeding houd je natuurlijk rekening met de extra 450 tot 500 kilocalorieën die je lichaam daarvoor nodig heeft. Ga je hier fors onder zitten, dan loop je tegen de eerder genoemde risico’s aan: verminderde melkproductie en, in een uitzonderlijk geval, gezondheidsrisico’s voor jezelf. Dus begin liever eerst op onderhoud, dan met een mini tekort om te kijken hoe het lichaam reageert. Dan kan je altijd je tekort gaan vergroten.

Voldoende eiwit, verspreid over de dag. Eiwit ondersteunt spierbehoud en houdt je langer verzadigd, wat helpt om binnen je calorieën te blijven zonder constant honger te hebben. Streef naar een eiwitbron bij elke maaltijd.

Koolhydraten niet drastisch schrappen. Zoals hierboven uitgelegd, spelen ze een directe rol bij je melkproductie als je borstvoeding geeft. Kies voor volwaardige bronnen zoals volkoranen, peulvruchten en fruit, verspreid over de dag.

Kleine, praktische aanpassingen die passen bij het leven met een baby. Grote maaltijdplanningen zijn met een pasgeboren baby vaak niet haalbaar. Denk aan simpele, snel klaar te maken opties met een eiwitbron erin, en bewaar restjes in porties voor de dagen dat koken er niet in zit.

Dagelijkse beweging buiten trainen om. Een wandeling met de kinderwagen telt mee voor je totale energieverbruik en is voor veel kersverse moeders haalbaarder dan een sportschoolbezoek inplannen. Bouw dit op zodra je daar lichamelijk klaar voor bent.

Realistische verwachtingen over tempo. Een half kilo tot een kilo per week is een verstandig en haalbaar tempo, sneller is voor de meeste vrouwen niet nodig en niet zonder risico. Persoonlijk vind ik dit al een behoorlijk grote stap in tempo, ik denk dat dit alleen handig is voor als je echt heel veel gewicht te verliezen hebt. 250 gram vetverlies in een week is namelijk echt al onwijs netjes. Vergelijk 250 gram vet even met 250 gram kwark, dat is toch top als je dat per week verliest? Liever slow and steady dan te snel!

Slaap serieus nemen, voor zover dat kan. Slaaptekort beïnvloedt dezelfde hongerhormonen die überhaupt al invloed hebben op gewichtsverlies. Dit is met een pasgeboren baby makkelijker gezegd dan gedaan, maar elk stukje extra rust helpt. Slaap wanneer je baby slaapt, ook als dat voelt alsof je dan iets anders had moeten doen bijvoorbeeld schoonmaken. 

Stress waar mogelijk verminderen. De eerste maanden met een baby zijn een van de meest stressvolle periodes in iemands leven, en chronische stress bevordert vetopslag, met name rond je buik. Dit compleet vermijden is onrealistisch, maar kleine momenten van rust, hulp accepteren van je omgeving, en niet ook nog eens streng voor jezelf zijn over je voeding, helpen allemaal een beetje.

Advies op maat bij afvallen na zwangerschap of afvallen met borstvoeding

Wil je een voedings- en trainingsplan dat rekening houdt met je herstel en, indien van toepassing, met borstvoeding? Bekijk mijn coachingpakketten of stuur me een bericht als je eerst een vraag hebt.

Mirjam, NOEX Fitness

afvallen na zwangerschap of afvallen na bevalling coach Mirjam legt dit uit in dit artikel

Veelgestelde vragen afvallen na zwangerschap

Hoe lang duurt het om af te vallen na de zwangerschap? Er bestaat geen vaste tijdlijn. De uitspraak “negen maanden erop, negen maanden eraf” gaat over het bredere herstel na de zwangerschap (ontzwangeren), niet specifiek over gewichtsverlies. Voor afvallen zelf verschilt het sterk per vrouw en per lichaam.

Val ik automatisch af als ik borstvoeding geef? Niet per se. Borstvoeding kost extra energie (ongeveer 450 tot 500 kilocalorieën per dag), maar meerdere onderzoeken laten zien dat dit geen betrouwbare voorspeller is van gewichtsverlies, omdat het lichaam zich hierop kan aanpassen.

Is een streng dieet gevaarlijk tijdens het geven van borstvoeding? Bij snel en fors gewichtsverlies kunnen vetoplosbare stoffen die in je vetweefsel zijn opgeslagen, vrijkomen en in de moedermelk terechtkomen. Dit risico hangt samen met de snelheid van het gewichtsverlies. Een gematigd tempo van ongeveer een half kilo per week wordt als veilig beschouwd.

Moet ik koolhydraten schrappen om af te vallen na de bevalling? Nee, zeker niet als je borstvoeding geeft. Koolhydraten zijn nodig om lactose te maken, de belangrijkste suiker in moedermelk. Een streng koolhydraatarm of ketogeen dieet kan de melkproductie negatief beïnvloeden en wordt in zeldzame gevallen zelfs in verband gebracht met een ernstige aandoening genaamd lactatieketoacidose. Een gematigde vermindering binnen een uitgebalanceerd voedingsplan is wel prima.

Wanneer kan ik weer beginnen met krachttraining na de bevalling? Dit verschilt per bevalling en lichaam. Bespreek dit met je verloskundige of gynaecoloog, meestal rond de nacontrole na zes weken. Begin daarna rustig op met wandelen en bekkenbodemoefeningen voordat je intensievere training oppakt.

Wat is een realistisch tempo om af te vallen na de bevalling? Een half kilo tot een kilo per week is een verstandig en haalbaar tempo. Sneller afvallen is voor de meeste vrouwen niet nodig en, zeker met borstvoeding, niet zonder risico.

Gebruikte bronnen