Trage schildklier en afvallen: zo pak je het aan

Je hebt de diagnose gekregen, of misschien vermoedt je sterk dat het speelt: een trage schildklier. En nu wil je vooral één ding weten: kan ik hier eigenlijk nog wel mee afvallen, en zo ja, hoe?

Het antwoord is ja, maar niet met dezelfde aanpak die voor iedereen wordt aangeraden. Een trage schildklier verandert een paar dingen aan hoe je lichaam met energie omgaat, en daar hoort een net iets andere aanpak bij. In dit artikel leg ik uit wat er precies verandert, wat wél werkt, en wat je beter kunt laten, inclusief een eerlijk verhaal over supplementen: wat wetenschappelijk onderbouwd is, en waar de risico’s zitten.

Wat doet je schildklier?

Je schildklier is een klein, vlindervormig orgaan in je hals, dat de hormonen thyroxine (T4) en trijodothyronine (T3) aanmaakt. Deze hormonen sturen vrijwel elke cel in je lichaam aan en bepalen voor een groot deel hoe snel je stofwisseling draait.

Maakt je schildklier te weinig hormoon aan, dan heet dat hypothyreoïdie, in de volksmond een trage schildklier. Dat is precies waar dit artikel over gaat, want dit is de variant die afvallen bemoeilijkt.

Waarom een trage schildklier afvallen bemoeilijkt

Een trage schildklier verlaagt je energieverbruik in rust. Blijf je dezelfde hoeveelheid calorieën eten als voorheen, dan verschuift je energiebalans richting een overschot in plaats van een tekort, simpelweg omdat je lichaam minder verbrandt bij dezelfde input. Dat betekent niet dat afvallen onmogelijk is, het betekent dat je rekening moet houden met een lagere caloriebehoefte dan iemand zonder deze aandoening.

Een deel van de snelle gewichtstoename bij een trage schildklier is bovendien geen vet, maar vocht. Je schildklierhormoon speelt een rol bij hoe je lichaam vocht verwerkt, en bij een tekort kan zich makkelijker vocht opstapelen, wat op de weegschaal net zo zwaar weegt als vet maar een andere aanpak vraagt.

De signalen van een trage schildklier

Heb je nog geen officiële diagnose maar vermoed je dat dit speelt, dan zijn dit de signalen om op te letten. Ze worden vaak toegeschreven aan van alles behalve de schildklier, waardoor het soms jaren duurt voordat de link wordt gelegd.

Wat vaak voorkomt: aanhoudende vermoeidheid, moeite met afvallen of onverklaarbare gewichtstoename, het snel koud hebben, obstipatie, een droge huid, haaruitval of dunner wordend haar, en een trage hartslag. Ook stemmingsveranderingen en trager denken komen voor.

Herken je meerdere van deze signalen tegelijk, en houden ze aan, dan is het de moeite waard om dit te laten onderzoeken via je huisarts.

Wat een trage schildklier veroorzaakt

Auto-immuunziekte van Hashimoto. Dit is verreweg de meest voorkomende oorzaak in landen zonder jodiumtekort. Je immuunsysteem valt hierbij je eigen schildklier aan, wat de hormoonproductie geleidelijk vermindert.

Jodiumtekort. Jodium is een essentieel bouwsteen voor schildklierhormoon. Een tekort hieraan kan de productie belemmeren, al komt dit in Nederland minder vaak voor dan vroeger door gejodeerd zout.

Bepaalde medicatie of eerdere behandelingen. Sommige medicijnen en eerdere schildklieroperaties of -bestralingen kunnen de functie blijvend verminderen.

Extreme calorierestrictie. Langdurige, zeer strenge diëten kunnen de omzetting van T4 naar het actievere T3 tijdelijk verminderen, een aanpassing van je lichaam om energie te besparen tijdens schaarste.

De rauwe-groentes-mythe

Je komt online vaak het advies tegen om kruisbloemige groenten, zoals broccoli, spruitjes en bloemkool, rauw te vermijden bij een trage schildklier, vanwege stoffen die goitrogenen heten en die de jodiumopname kunnen beïnvloeden.

Dit advies is voor de meeste mensen achterhaald. De hoeveelheden goitrogenen in een normaal voedingspatroon, ook met rauwe groenten, zijn te klein om bij een gezonde jodiuminname een relevant effect te hebben. Dit speelt pas een rol bij extreem hoge inname in combinatie met een al bestaand jodiumtekort. Voor de meeste mensen is er geen reden om deze groenten, rauw of gekookt, te vermijden.

Zo val je toch af met een trage schildklier

Hier komt het concrete deel, hoe je afvalt met een trage schildklier. Deze aanpak houdt rekening met wat er bij een trage schildklier anders werkt, in plaats van het gewone afvaladvies zonder meer te volgen.

Laat het vaststellen met bloedonderzoek. Voordat je iets aanpast, is het belangrijk om te weten of er daadwerkelijk sprake is van een trage schildklier, via een test van je TSH-waarde en eventueel je T4.

Volg medicatie als die is voorgeschreven. Is een tekort vastgesteld, dan is synthetisch schildklierhormoon de eerste en meest effectieve behandeling. Voedingsaanpassingen zijn een aanvulling, geen vervanging hiervan.

Eet voldoende, vermijd extreme tekorten. Zoals eerder genoemd kan een te streng calorietekort de omzetting van T4 naar T3 verminderen. Een gematigd tekort werkt hier beter dan een agressief tekort.

Zorg voor voldoende jodium en selenium via voeding. Jodium zit in gejodeerd zout, vis en zuivel. Selenium zit in noten (met name paranoten), vis en eieren. Voor de meeste mensen met een normaal voedingspatroon is dit al voldoende. Let wel op dat je van paranoten niet te veel neemt, te veel selenium is ook weer niet goed.

Supplementen

Selenium heeft echte onderbouwing, maar specifiek in één situatie. Bij de auto-immuunziekte van Hashimoto laat onderzoek een verlaging zien van schildklierantistoffen bij seleniumsuppletie. Dit is voor deze specifieke groep dus wel degelijk wetenschappelijk onderbouwd. Het bewijs dat het de schildklierfunctie zelf verbetert bij mensen zonder deze auto-immuunziekte, is veel minder eenduidig.

Er zit een reëel risico aan seleniumsuppletie bij een gelijktijdig jodiumtekort. Onderzoek onder kinderen met een ernstige schildklieraandoening liet zien dat seleniumsuppletie de al verminderde schildklierfunctie verder deed verslechteren wanneer er tegelijk jodiumtekort was. Dit is precies waarom je niet zomaar op eigen initiatief selenium zou moeten gaan slikken zonder te weten hoe je jodiumstatus ervoor staat.

Jodiumsuppletie is een tweesnijdend zwaard. Te weinig jodium is een probleem, maar te veel ook: overmatige jodiuminname kan bij een gevoelige schildklier juist een disbalans veroorzaken. Supplementeren zonder te weten of je een tekort hebt, is dus niet zonder risico.

Kortom: er bestaat een wetenschappelijke basis voor gerichte suppletie bij een specifieke diagnose, maar het is geen kwestie van zomaar een supplement pakken. Laat eerst je bloedwaarden checken, en bespreek gerichte suppletie met je arts, zeker als er al sprake is van een vastgestelde schildklieraandoening.

Waarom krachttraining hier extra belangrijk is

Een lagere rustverbranding door je schildklier maakt spierbehoud des te belangrijker. Spiermassa is de grootste factor die je zelf kunt beïnvloeden binnen je totale energieverbruik, en bij een reeds verlaagd basisverbruik door je schildklier telt elk beetje behouden spiermassa extra zwaar. Meer hierover in mijn artikel over krachttraining en afvallen.

Belangrijk om te weten: krachttraining verhoogt je schildklierhormoon niet rechtstreeks. Het compenseert wel gedeeltelijk voor het lagere energieverbruik, door je metabolisme via je spiermassa te ondersteunen in plaats van de schildklier zelf te beïnvloeden.

Wanneer je naar de huisarts gaat

Herken je een combinatie van de eerder genoemde signalen, of blijft afvallen ondanks een consistente aanpak structureel uit, dan is bloedonderzoek de logische volgende stap. Een eenvoudige bloedtest van je TSH-waarde geeft al veel duidelijkheid.

Is er al een schildklieraandoening vastgesteld en overweeg je supplementen naast je medicatie, bespreek dat dan met je arts, zeker gezien de mogelijke wisselwerking met jodium die hierboven beschreven staat.

Advies op maat

Wil je training en voeding die rekening houden met een tragere schildklierfunctie? Bekijk mijn coachingpakketten of stuur me een bericht als je eerst een vraag hebt.

Mirjam, NOEX Fitness

Gebruikte bronnen

Seleniumsuppletie en verlaging van schildklierantistoffen bij Hashimoto: Selenium Supplementation in Patients with Hashimoto Thyroiditis: A Systematic Review and Meta-Analysis, PMC
Risico van seleniumsuppletie bij gelijktijdig jodiumtekort: Selenium and thyroid diseases, Frontiers in Endocrinology
Inconsistent bewijs voor selenium buiten auto-immuun context: Selenium status and supplementation in thyroid disorders, ScienceDirect

Veelgestelde vragen trage schildklier en afvallen

Wat zijn de signalen van een trage schildklier? Aanhoudende vermoeidheid, moeite met afvallen of onverklaarbare gewichtstoename, het snel koud hebben, obstipatie, een droge huid, haaruitval en een trage hartslag. De signalen zijn breed en worden vaak aan andere oorzaken toegeschreven.

Waarom maakt een trage schildklier afvallen moeilijker? Een trage schildklier verlaagt het energieverbruik in rust, waardoor dezelfde voeding als voorheen minder snel tot een calorietekort leidt. Een deel van de gewichtstoename is bovendien vocht, niet vet.

Moet ik rauwe kruisbloemige groenten vermijden bij een trage schildklier? Voor de meeste mensen niet. De hoeveelheden goitrogenen in een normaal voedingspatroon zijn te klein om een relevant effect te hebben, tenzij er al sprake is van een bestaand jodiumtekort gecombineerd met extreem hoge inname.

Helpt selenium bij een trage schildklier? Specifiek bij de auto-immuunziekte van Hashimoto laat onderzoek een verlaging van schildklierantistoffen zien bij seleniumsuppletie. Voor mensen zonder deze aandoening is het bewijs voor een verbeterde schildklierfunctie veel minder eenduidig, en bij een gelijktijdig jodiumtekort kan selenium de functie juist verslechteren.

Is krachttraining nuttig bij een trage schildklier? Ja, vooral omdat het spierbehoud ondersteunt, wat extra belangrijk is bij een toch al verlaagd energieverbruik. Krachttraining verhoogt de schildklierhormoonproductie niet rechtstreeks, maar compenseert gedeeltelijk voor het lagere basisverbruik.

Wanneer moet ik naar de huisarts met een vermoeden van een trage schildklier? Bij een combinatie van de genoemde signalen, of als afvallen ondanks een consistente aanpak structureel niet lukt. Een bloedtest van de TSH-waarde geeft al veel duidelijkheid.